台語百科 Wiki
Advertisement

哲學這个詞是對日本漢字詞 哲学 (てつがく) 來-的,另外希臘語φιλοσοφια是"對智彗的愛"的意思,希臘語的這个字是德語Philosophie, 法語philosophie英語 philosophy的共同來源。

Tiat-ha̍k tsit-ê sû sī tuì Ji̍t-pún Hàn-jī-sû 哲学 (てつがく) lâi--ê, līng-guā Hi-lia̍p-gí ê φιλοσοφια sī "tuì tì-huī ê ài" ê ì-sù, Hi-lia̍p-gí ê tsit-ê jī sī Tik-gí ê Philosophie, Huat-gí ê philosophie hām Ing-gí philosophy ê kiōng-tông lâi-guân.

哲學的意思真濟:

  • 個人看這个世界抑是世界某物物件 / 代誌的方式。
  • 捌學過按怎思考的人所想出來的規套的觀念系統。
  • 研究抽像觀念的學門。

Tiat-ha̍k ê ì-sù tsin-tsē:

  • Kò-jîn khuànn tsit-ê sè-kài ia̍h-sī sè-kài bóo-mi̍h mi̍h-kiānn / tāi-tsì ê hong-sik.
  • Bat o̍h-kuè án-tsuánn su-khó ê lâng sòo sīunn--tshut-lâi ê kui-thòo ê kuan-liām hē-thóng.
  • Gián-kìu thiu-siōng kuan-liām ê ha̍k-būn.


這篇文章所講的哲學是講研究哲學這个學科的學者(哲學家)怹久長咧做思考的遐的觀念(學問)。

Tsit-phinn bûn-tsiunn sóo kóng ê tiat-ha̍k sī kóng gián-kìu tiat-ha̍k tsit-ê ha̍k-kho ê ha̍k-tsiá (tiat-ha̍k-ka) in kú-tn̂g teh tsò su-khó ê hiah-ê kuan-liām (ha̍k-būn).


頂懸講遮个觀念已經成做一个真大的智識佮問題的系統矣,哲學本身就有分做真濟類,有个哲學系統是對歐洲,特別是古早的希臘來-的,有个是對亞洲-出來的,有个是閣別位-的。


Tíng-kuân kóng tsiah-ê kuan-liām í-king tsiânn-tsò 1-ê tsin-tuā ê tì-sik kap būn-tê ê hē-thóng--ah. Tiat-ha̍k pún-sin tō ū hun-tsò tsin-tsē luī, ū ê tiat-ha̍k hē-thóng sī tuì Au-tsiu, ti̍k-pia̍t sī kóo-tsá ê Hi-lia̍p lâi--ê, ū ê sī tuì A-tsiu--tshut-lâi-ê, ū ê sī koh pa̍t-uī--ê.

基本紹介[]

哲學是一款透過思考佮問問題來研究人類佮這个世界的學問,另外一種哲學的定義是"對抽像觀念的研究",哲學毋是科學的一種,因為哲學毋是咧研究這世間的物件佮代誌按怎運作,基本上,哲學是透過回答一寡大問題,閣對彼實際的答案進一步問看"為甚物 / 為甚物毋是"這款的方視咧做思考。

Ki-pún siāu-kài

Tiat-ha̍k sī 1-khuán thàu-kuè su-khó kap mn̄g būn-tê lâi gián-kiù jîn-lūi kap tsit-ê sè-kài ê ha̍k-būn. Līng-guā 1-tsióng tiat-ha̍k ê tīng-gī sī " tùi thiu-siōng kuan-liām ê gián-kiù ". Tiat-ha̍k m̄-sī kho-ha̍k ê 1-tsióng, in-ūi tiat-ha̍k m̄-sī teh gián-kiù tsit-sè-kan ê mi̍h-kiānn kap tāi-tsì án-tsuánn ūn-tsok. Ki-pún-siōng, tiat-ha̍k sī thàu-kuè huê-ta̍p tsi̍t-kuá tuā būn-tê, koh tùi he si̍t-tsè ê tap-àn tsìn-tsi̍t-pōo mn̄g khuànn "ūi-sím-mi̍h / ūi-sím-mi̍h m̄-sī" tsit-khuán ê hong-sik teh tsò su-khó.

毋過哲學佮科學有關係,嘛和宗教有底代,對科學佮宗教的一寡問題,哲學甚至會當做伙來提供答案,有人認為哲學是一款佇科學佮宗教中間的學問,嘛有人認為哲學應該著獨立做研究,莫有交插。

M̄-koh tiat-ha̍k kap kho-ha̍k ū kuan-hē, mā hām tsong-kàu ū tī-tāi, tùi kho-ha̍k kap tsong-kàu ê tsi̍t-koá būn-tê, tiat-ha̍k sīm-tsì ē-tàng tsò-hoé lâi thê-kiong tap-àn. Ū lâng jīn-ûi tiat-ha̍k sī 1-khoán tī kho-ha̍k kap tsong-kàu tiong-kan ê ha̍k-būn, mā ū lâng jīn-ûi tiat-ha̍k ìng-kai tio̍h to̍k-li̍p tsò gián-kiù, mài ū kau-tshap.

哲學家對問題的答案會使是五花十色,哲學佮科學和宗教無仝,有當時仔對問題並無正確的答案,干焦通講揣有較好的答案niā-tiānn。

Tiat-ha̍k-ka tùi būn-tê ê tap-àn ē-sái kóng sī ngó-hue tsa̍p-sik, tiat-ha̍k kap kho-ha̍k hām tsong-kàu bô-kâng, ū-tang-sî-á tùi būn-tê pīng bô tsìng-khak ê tap-àn, kan-tann thang kóng tshuē ū khah hó ê tap-àn niā-tiānn.

下跤是一寡哲學的重要的問題:

  • 甚物是好,抑是講甚物是媠-的?
  • 敢有上帝
  • 咱佇咧這个世界敢誠實存在?
  • 是啥貨?
  • 甚物是真理

Ē-kha sī tsi̍t-kuá tiat-ha̍k ê tiōng-iàu ê būn-tê:

  • Sím-mi̍h sī hó, ia̍h-sī kóng sím-mi̍h sī súi--ê?
  • Kám ū Siōng-tè?
  • Lán tī leh ê tsit-ê sè-kài kám tsiânn-si̍t tsûn-tsāi?
  • Lâng sī siánn-huè?
  • Sím-mi̍h sī tsin-lí?

哲學的領域佮分支[]

咱會當共哲學閣分拆,變做無仝的領學或者是分支,分拆的標準是咱問的問題的分類,下跤就是照逐類的問題分做幾若个領域或是分支,遮的問題比頂懸遐的問題加真齊全,若有一套通回答遮的問題的答案,咱就通講彼是一套"哲學",今已經有濟濟哲學佇咧,就親像逐的人對下面遮的問題的看法攏各樣仝意思,總-是嘛毋是攏總的哲學家攏問仝款的問題,下跤的問題干焦是歐洲的哲學家較捷問的。

Tiat-ha̍k ê léng-he̍k kap hun-ki

Lán ē-tàng kā tiat-ha̍k koh hun-thiah, piàn-tsò bô-kāng ê líng-ha̍k hi̍k-tsiá-sī hun-ki, hun-thiah ê piau-tsún sī lán mn̄g ê būn-tê ê hun-lūi. Ē-kha ê pun-phenn tō-sī tsiàu ta̍k-lūi ê būn-tê hun-tsò kúi-ā-ê líng-hi̍k hi̍k-sī hun-ki, tsiah-ê būn-tê pí tíng-kuân hiah-ê būn-tê ke tsin tsiâu-tsn̂g. Nā ū 1-thòo thang huê-tap tsiah-ê būn-tê ê tap-àn, lán tō thang kóng he sī 1-thòo " tiat-ha̍k ". Tann í-king ū tsē-tsē tiat-ha̍k tī leh, tō tshin-tshiūnn ta̍k-ê lâng tùi ē-bīn tsiah-ê būn-tê ê khuànn-huat lóng koh-iūnn kāng-ì-sù. Tsóng--sī mā m̄-sī lóng-tsóng ê tiat-ha̍k-ka lóng mn̄g kāng-khuán ê būn-tê, ē-kha ê būn-tê kan-tann sī Au-tsiu ê tiat-ha̍k-ka kah tsia̍p mn̄g--ê*


  • 形而上學: 有時陣閣分做本體論 (研究實體佮存在的哲學)、研究心靈、佮研究宗教的哲學三種。
    • 本體論
      • 咱所看的這个世界到底是啥物? (甚物是實際-的?)
      • 敢有人看會著聽會著以外的物件 / 代誌?
      • 若準無人看著代誌發生,敢著通講彼代誌無發生?
      • 敢有其他的世界?比論講有另外一个世界,佇遐發生的代誌和咱這个世界各樣?
      • 做人或者是活咧敢有甚物特別的所在?若無來講,是按怎有人會想做有?
      • 甚物是空間?閣甚物是時間
  • Hîng-jî-siōng-ha̍k: ū-sî-tsūn koh hun-tsò pún-thé-lūn (gián-kiù si̍t-thé kap tsûn-tsāi ê tiat-ha̍k), gián-kiù sim-lîng, kap gián-kiù tsong-kàu ê tiat-ha̍k 3-tsióng.
    • Pún-thé-lūn
      • Lán sóo khuànn ê tsit-ê sè-kài tàu-té sī siánn-mi̍h? (Sím-mi̍h sī si̍t-tsè--ê?)
      • Kám ū lán khuànn-ē-tio̍h thiann-ē-tio̍h í-guā ê mi̍h-kiānn / tāi-tsì?
      • nā tsún bô lâng khuànn-tio̍h tāi-tsì huat-sing, kám tio̍h thang kóng he tāi-tsì bô huat-sing?
      • Kám ū kî-thann ê sè-kài? Pí-lūn kóng ū līng-guā 1-ê sè-kài, tī hia huat-sing ê tāi-tsì hām lán tsit-ê sè-kài koh-iūnn?
      • Tsò lâng hi̍k-tsiá-sī ua̍h leh kám ū sím-mi̍h ti̍k-pia̍t ê sóo-tsāi? Nā bô lâi kóng, sī án-tsuánn ū lâng ē siūnn-tsò ū?
      • Sím-mi̍h sī khong-kan? Koh sím-mi̍h sī sî-kan?
    • 研究心靈的哲學
      • 甚物是 / 心靈?
      • 甚物是身體 / 肉體?
      • 甚物是意識
      • 人敢會使家己做決定? 抑是講然窮實干焦會當決定做一件代誌? ( 人敢有自由意向? )
    • Gián-kiù sim-lîng ê tiat-ha̍k
      • Sím-mi̍h sī sim / sim-lîng?
      • Sím-mi̍h sī sin-thé / jio̍k-thé?
      • Sím-mi̍h sī ì-sik?
      • Lâng kám ē-sài ka-tī tsò kuat-tīng? Ia̍h-sī kóng lâng khîng-si̍t kan-tann ē-tàng kuat-tēng tsò 1-kiānn tāi-tsì? ( Lâng kám ū tsū-iû ì-hiòng? )
    • 研究宗教的哲學
      • 人敢有靈魂
      • 敢有一个創造萬物的上帝?
    • Gián-kiù tsong-kàu ê tiat-ha̍k
      • Lâng kám ū lîng-hûn?
      • Kám ū 1-ê tshòng-tsō bān-mi̍h ê Siōng-tè?
  • 認識論(智識論)
    • 甚物是智識?
    • 咱是按怎知影代誌(物件), 了解代誌(物件)-的?
    • 甚物是科學?
    • 甚物是真理?
  • Jīn-sik-lūn(tì-sik-lūn)
    • Sím-mi̍h sī tì-sik?
    • Lán sī án-tsuánn tsai-iánn tāi-tsì (mi̍h-kiānn), liáu-kái tāi-tsì (mi̍h-kiānn)--ê?
    • Sím-mi̍h sī kho-ha̍k?
    • Sím-mi̍h sī tsin-lí?
  • 倫理學
    • 甚物是著、甚物是毋著? 好佮歹閣是-啥
    • 人敢有一寡代誌著做,閣有寡代誌袂使做?
    • 甚物是正義
  • Lûn-lí-ha̍k
    • Sím-mi̍h sī tio̍h, sím-mi̍h sī m̄-tio̍h? Hó kap pháinn koh sī--siánn
    • Lâng kám ū tsi̍t-kuá tāi-tsì tio̍h tsò, koh ū-kuá tāi-tsì bē-sái tsò?
    • Sím-mi̍h sī tsìng-gī?
  • 美學
    • 甚物是媠?
    • 誠實的物件敢有媠?
    • 好的物件敢有媠?
    • 甚物是藝術
  • Bí-ha̍k
    • Sím-mi̍h sī súi?
    • Tsiânn-si̍t ê mi̍h-kiānn kám ū súi?
    • Hó ê mi̍h-kiānn kám ū súi?
    • Sím-mi̍h sī gē-su̍t?
  • 明學 (論理學)
    • 咱用的字詞的意思是甚物?
    • 咱著按怎才會當用一款方式共一項物件(一件代誌)講-出來,閣干焦有孤一个意思?
    • 敢是攏總的觀念攏有才調用語言表達?
    • 甚物是事實 / 真理 ?
  • Bîng-ha̍k (lūn-lí-ha̍k)
    • Lán īng ê jī-sû ê ì-sù sī sím-mi̍h?
    • Lán tio̍h án-tsuánn tsiah ē-tàng īng 1-khoán hong-sik kā 1-hāng mi̍h-kiānn (1-kiānn tāi-tsì) kóng--tshut-lâi, koh kan-tann ū koo-1-ê ìu-sù?
    • Kám sī lóng-tsóng ê kuan-liām lóng ū tsâi-tiāu īng gí-giân piáu-ta̍t?
    • Sím-mi̍h sī sū-si̍t / tsin-lí ?
Advertisement